ʻO ke kūkākūkā hou ʻana—a me ka hoʻohuli ʻana i ke kulekele—e pili ana i ka hoʻohana ʻana i nā pale maka e pale aku i ka laha ʻana o Covid-19 e hōʻike ana i kahi kūlana pālua. No kekahi kumu, ua mālama mākou i kēia mea kūikawā o ke olakino lehulehu ma ke ʻano ʻokoʻa. ʻAʻole mākou e ʻike i nā op-eds e nīnau ana inā pono maoli ka poʻe e mālama i 6 kapuaʻi ka mamao mai kekahi i kekahi ma ke alanui, ma kahi o 3 kapuaʻi, a i ʻole e hoʻohoka i ka manaʻo inā he manaʻo maikaʻi loa ke paipai ʻana i nā manawa o ka holoi lima he 20 kekona ka lōʻihi. Akā i ka wā e pili ana i ka uhi ʻana i ko mākou mau maka, ua hoʻopili ʻia kahi ʻano koʻikoʻi o ka naʻauao. I nā pule i hala iho nei, ua aʻo aku nā loea i ka akahele—a i ʻole ua hōʻole pololei i ka hoʻohana ʻana i nā pale maka e ka lehulehu—i ko lākou noi ʻana no nā hōʻike ʻoi aku ka maikaʻi a me ka paʻa. No ke aha?
Ua pololei lākou, ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole hāʻawi nā palapala noiʻi e pili ana i ka hoʻohana ʻana i ka pale maka i nā pane paʻa. ʻAʻohe hoʻokolohua lapaʻau nui e hōʻoia ana e hiki i ka hoʻohana pilikino ʻana i nā pale maka ke pale i ka laha ʻana o ka maʻi ahulau; a ʻo nā mea e nānā ana i nā pale maka a me ka maʻi influenza ua hua mai i nā hopena kānalua. Akā, ʻaʻole kēia mau hōʻike liʻiliʻi e haʻi mai iā mākou i ka nui, ma kekahi ʻano: ʻAʻole hōʻoia nā hoʻokolohua he pono nā pale maka, ʻaʻole hoʻi he mea weliweli a he mea hoʻonele manawa paha. ʻO ia no ka mea, he kakaikahi nā haʻawina a ua hoʻopilikia ʻia me nā pilikia methodological.
E lawe, no ka laʻana, i kahi hoʻokolohua nui i hoʻohana ʻia no ka pale maka ma waena o nā haumāna kulanui o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i ke kau maʻi palū 2006-07. ʻAʻole koʻikoʻi ka emi ʻana o ka maʻi ma waena o ka poʻe e ʻaʻahu ana i nā pale maka ma kēlā noiʻi. Akā, no ka mea, ua hana ʻia ka noiʻi i ka wā i lilo ai i kau mālie no ka maʻi palū, ua nele ka hoʻokolohua i ka mana helu no kēlā nīnau; ʻaʻole lawa ka poʻe maʻi no nā mea noiʻi e ʻike ai inā ua hoʻomaikaʻi ka ʻaʻahu ʻana i nā pale maka ma ka hoʻomaʻemaʻe lima wale nō. ʻAʻole hiki iā lākou ke kāpae i ka hiki ke loaʻa mua nā haumāna i ka maʻi ma mua o ka hoʻomaka ʻana o ka hoʻokolohua.
A i ʻole e lawe i kahi noiʻi ʻē aʻe o ke kau like o ka maʻi palū, i kēia manawa ma Australia, ʻaʻole i loaʻa kahi hopena paʻa. Ua nānā kēlā i nā pākeke e noho pū ana me nā keiki i loaʻa i ka maʻi palū. ʻAʻole i emi iho ma mua o ka hapalua o ka poʻe i hoʻokomo ʻia i loko o ka hui o nā mea e ʻaʻahu ana i ka pale maka i hōʻike ʻia e hoʻohana ana iā lākou "i ka hapa nui a i ʻole i nā manawa āpau." ʻO ka ʻoiaʻiʻo, ua hiamoe pinepine lākou ma ka ʻaoʻao o kā lākou mau keiki maʻi me ka ʻole o lākou. ʻAʻole like kēia me ka nīnau inā pono ʻoe e ʻaʻahu i ka pale maka i waena o nā malihini ma ka hale kūʻai meaʻai i waenakonu o kahi maʻi ahulau.
Akā eia ka mea: Hiki i kekahi ke hana i nā hoʻopiʻi like e pili ana i nā hōʻike e kākoʻo ana i ka hoʻohana ʻana o ka pale maka e nā limahana mālama ola. ʻOiai ua ʻae nā mea a pau he mea koʻikoʻi loa kēia hana ma nā haukapila a me nā keʻena lapaʻau, ʻaʻole ia no ka mea he hōʻike hōʻoiaʻiʻo kā mākou mai nā hoʻokolohua randomized. ʻO nā hoʻokolohua lapaʻau liʻiliʻi a mākou e loaʻa ai no ka hoʻohana ʻana i nā pale maka no nā limahana mālama ola e pale aku i ka maʻi influenza ʻaʻole hōʻike i kahi hopena maopopo; ʻaʻole hiki iā lākou ke hōʻike aku he ʻoi aku ka maikaʻi o ka hana ʻana o nā mea hanu N95 ma mua o nā pale maka ʻoki. ʻAʻole like kēlā mau hoʻokolohua me ka maikaʻi. No ka laʻana, ua hoʻāʻo kekahi i ka pono o nā pale maka lole ma ka hoʻohālikelike ʻana i nā limahana mālama ola i ʻaʻahu iā lākou i ka poʻe e ʻaʻahu ana i nā pale maka ʻoki a i ʻole nā mea hanu, a me kahi hui kaohi i hahai i ka "hana maʻamau" ma ka haukapila. Ua ʻike ʻia ʻo ka hapa nui o nā limahana ma ka hui kaohi e ʻaʻahu ana i nā pale maka ʻoki, no laila ʻaʻole hiki i ke aʻo ʻana ke hōʻike maoli inā ʻoi aku ka maikaʻi (a i ʻole ka ʻino) o nā pale maka lole ma mua o ke komo ʻole ʻana i nā pale maka.
ʻOiaʻiʻo, ʻo ke kumu ʻepekema no nā limahana mālama ola e hoʻohana ana i nā pale maka, ʻaʻole ia mai nā hoʻokolohua lapaʻau o nā maʻi ahulau a i ʻole nā maʻi ahulau. Loaʻa ia mai nā hoʻohālike hale hana e hōʻike ana hiki i nā pale maka ke pale i nā ʻāpana viral mai ke komo ʻana—aia ma ka liʻiliʻi he mau kakini o ia mau mea—a mai nā haʻawina hihia-kaohi i ka wā o ka maʻi ahulau coronavirus 2003 i hoʻokumu i ka SARS. ʻAʻole i kaupalena ʻia kēlā mau haʻawina SARS i nā limahana mālama ola.
He ʻoiaʻiʻo ua pilikia nā limahana mālama ola kino a i ʻole nā poʻe ʻē aʻe e mālama ana i ka poʻe maʻi Covid-19 i nā pae kiʻekiʻe loa o ka maʻi coronavirus ma mua o nā mea ʻē aʻe. I loko o ke ʻano o ka nele o ka pale maka, ʻike maopopo ʻia he kuleana ko lākou e komo. Akā, ʻaʻole ia he kumu e ʻōlelo ai ʻaʻohe kākoʻo no ka hoʻohana ʻana i nā pale maka e nā mea ʻē aʻe. Ma hope o nā mea a pau, ʻaʻohe hoʻokolohua lapaʻau e hōʻoia ana he pale ka mamao kaiāulu 6 kapuaʻi i ka maʻi, e like me kā mākou ʻike. (Paipai wale ka World Health Organization i kahi kaʻawale 3 kapuaʻi.) ʻAʻole hoʻi e hōʻoia nā hoʻokolohua lapaʻau e ʻoi aku ka maikaʻi o ka holoi ʻana i ko mākou mau lima no 20 kekona ma mua o ka hana ʻana pēlā no 10 kekona i ka wā e pili ana i ka palena ʻana i ka laha ʻana o ka maʻi i kahi maʻi ahulau maʻi hanu. ʻO ke kumu ʻepekema no kēlā ʻōlelo aʻoaʻo holoi lima 20 kekona mai nā US Centers for Disease Control and Prevention mai nā haʻawina hoʻokolohua e ana ana i ka maʻi ma nā lima ma hope o nā manawa holoi like ʻole.
No laila he aha ke kumu o kēia kūlana pālua e pili ana i nā pale maka—a no ke aha i hoʻokuʻu hope ʻia ai?
Manaʻo wau ʻo ke kumu nui ia no ka mea ua hoʻohaʻahaʻa mau mākou i kēia maʻi, me ka hoʻonui ʻana i ko mākou hiki ke lawelawe iā ia. ʻO Miao Hua, he kanaka loea a he kanaka noho lapaʻau ma ka Halemai ʻo Mount Sinai ma New York City, ua pūʻiwa ʻo ia i ka ʻokoʻa o nā manaʻo e pili ana i ka kaohi ʻana i ka maʻi ma US i hoʻohālikelike ʻia me Wuhan. Ma Kina, ua kākau ʻo ia i kekahi mau pule i hala aku nei, ua kāohi koke ka laha ʻana i loko o nā haukapila i ka manaʻo e lawa nā hoʻolālā hoʻopaʻa maʻamau e hoʻōki i kēia coronavirus hou. ʻO ka mea āna i lohe ai mai Kina mai he mea kupanaha, wahi āna, a hopohopo nui i ka mālamalama o "ka hiki ʻole o ke kaiāulu lapaʻau ʻAmelika ke hoʻopaʻa inoa i ka ʻokoʻa mōʻaukala o Covid-19".
ʻO ka hoʻololi kulekele hou a ka CDC i ke kākoʻo ʻana i nā pale maka e hōʻike ana ua hana ʻia paha kēia ʻae lōʻihi. Ua hōʻike ka ʻōlelo a ke keʻena i ka hoʻololi ʻana i ka hōʻiliʻili ʻana i nā hōʻike ʻaʻole i laha ka maʻi ma ke ʻano like me ka maʻi influenza: hiki i nā kānaka ke lele a ʻaʻohe hōʻailona, a hiki ke laha ka maʻi ma ke kamaʻilio ʻana, a me ke kunu ʻana, ka ʻūhā ʻana, a me ka hoʻopā ʻana i nā ʻili haumia.
Manaʻo wau ʻo ka hoʻokaʻulua ʻole e hoʻolaha i ka hoʻohana ʻana o ka pale maka e ka lehulehu, a me ka hoʻopili ʻana i kahi kūlana pālua no ke kākoʻo ʻana i nā hōʻike, ua hoʻoulu ʻia hoʻi e nā hopohopo e hiki ʻole i ka poʻe ke hoʻohana i nā pale maka me ka ʻole o ka haumia ʻana iā lākou iho. A i ʻole e hāʻawi nā pale maka i kahi manaʻo palekana wahaheʻe, e alakaʻi ana iā lākou e hoʻolohi i ka mamao kaiaulu a i ʻole nā hana ʻē aʻe. ʻO ke kamaʻilio maikaʻi ke kī ma aneʻi, e like me ia no ke ʻano holoi lima piha. Ua aʻo ʻo Stella Quah, he sociologist ma ke Kulanui o Singapore, i nā ʻano pilikanaka o ka maʻi ahulau SARS ma Singapore, kahi i hoʻokomo ai ka hoʻolaha olakino lehulehu i ka hoʻonaʻauao e pili ana i ka hoʻomaʻemaʻe lima, a me ka lawe ʻana i nā mahana a me ka hoʻohana pono ʻana i nā pale maka. Ua hoʻohuli ka CDC i kāna alakaʻi pale maka i ka Pōʻalima i hala, a laila ua kau i kekahi mau ʻōlelo aʻoaʻo palena ʻole e pili ana i ke komo ʻana a me ka wehe ʻana iā lākou, me nā ʻōlelo aʻoaʻo no ka hana ʻana i kāu iho mai ka hui pū ʻana o nā bandanas a me nā kānana kofe.
ʻOi aku ka hoʻonaʻauao ma mua o kēlā, akā naʻe, he mea nui ia inā ʻo kēlā mau kiʻi a pau a mākou e ʻike nei ma ke TV o ka poʻe me nā pale maka ʻaʻole e uhi ana i ko lākou ihu a i ʻole nā ʻauwae he mea e hele ai. Loaʻa i ka mōʻaukala hou ka haʻawina like. Ma hope o ka Hurricane Katrina, ua ʻōlelo ʻia nā mea hanu no kekahi e hana ana i ka hana hoʻoponopono ʻōpala ma New Orleans. Ua hōʻike ʻia kahi noiʻi pehea i hana ai kēlā no kahi laʻana maʻamau o 538 mau kamaʻāina i ka pono no ka hoʻonaʻauao: He 24 pakeneka wale nō i ʻaʻahu pololei iā lākou, a he poʻe pinepine lākou i hoʻohana mua iā lākou; ʻoiai, he 22 pakeneka o ka poʻe i kau i kā lākou mau mea hanu i lalo. Ua hoʻoholo nā mea kākau o kēlā noiʻi: "Pono e noʻonoʻo ʻia nā hana e hoʻomaikaʻi ai i ka hoʻokomo ʻana i ka mea hanu i ka hoʻolālā a i ʻole nā maʻi ahulau a me nā pōʻino." Ua ʻike ʻia kahi noiʻi 2014 ma Wuhan ua ʻoi aku ka kiʻekiʻe o ka hoʻohana pono ʻana i nā mea hanu i nā limahana mālama ola ʻole ma hope o ke aʻo ʻana.
Ua hiki paha i ka hoʻohana ākea (a kūpono) ʻana o nā pale maka ke hana i kahi ʻokoʻa ma kahi i pakele ai ka maʻi mai ka hoʻopaʻa ʻana? Ua kūkulu kahi noiʻi 2018 na Jin Yan a me nā hoa hana mai ka US Food and Drug Administration i kahi kumu hoʻohālike e pili ana i nā kuhi mai ka ʻikepili hoʻokolohua. Ua hoʻoholo lākou inā he 20 pakeneka wale nō o ka poʻe e hoʻohana ana i nā pale maka, ʻaʻole ia e hana i kahi ʻokoʻa no ka laha ʻana o ka maʻi influenza. Ma ka 50 pakeneka o ka hoʻokō ʻana, akā naʻe, me ka hoʻohana ʻana i nā pale maka ʻokiʻoki kānana kiʻekiʻe, hiki ke nui ka hopena. He hopena kumumanaʻo wale nō kēlā, a ʻike mākou ua hoʻopaʻa ʻia nā maʻi ahulau Covid-19 ma nā wahi me ka ʻole o ka hoʻohana nui ʻana i nā pale maka. Ma ka ʻaoʻao ʻē aʻe, i ka wā e pau ai ka maʻi ahulau i ka kaohi ʻia, he mea nui ka hāʻawi liʻiliʻi.
I ka hopena, he mea paʻakikī ke pakele i ke kānalua ʻana ʻaʻole pili ka pae pālua e pili ana i nā pale maka i ka ʻepekema ma mua o ka ʻokoʻa moʻomeheu e pili ana i ke ʻano o kā mākou pane ʻana i nā maʻi ahulau. Ua ʻike ʻia ka ʻokoʻa mai ka liʻiliʻi o ka maʻi ahulau coronavirus mua, ʻo SARS, ka mea i hoʻololi i nā manaʻo a me nā ʻano e pili ana i ke olakino lehulehu ma ʻAsia. ʻAʻole wale ia e pili ana i nā pale maka: Ua hana ʻokoʻa nā ʻāina ʻaʻole ʻAsia i ka nānā ʻana i ka mahana o ka poʻe a i ʻole ka hoʻomaʻemaʻe ʻana i nā wahi lehulehu. ʻAʻohe mea hou e pili ana i kēia ʻano. Ke noi pinepine nei mākou no ka hōʻoia kūikawā ke ʻaʻole kūpono kahi hana i kā mākou mau manaʻo i manaʻo mua ʻia. ʻO ka mea pōʻino, he mea maʻamau loa ia; a ʻaʻole palekana nā kānaka ʻepekema.
Ke hāʻawi nei ʻo WIRED i ke komo manuahi i nā moʻolelo e pili ana i ke olakino lehulehu a pehea e pale ai iā ʻoe iho i ka wā maʻi maʻi coronavirus. E kākau inoa no kā mākou nūpepa Coronavirus Update no nā mea hou loa, a kau inoa e kākoʻo i kā mākou nūpepa.
ʻO WIRED kahi e hoʻokō ʻia ai ka lā ʻapōpō. ʻO ia ke kumu nui o ka ʻike a me nā manaʻo e hoʻomaopopo ai i kahi honua e loli mau ana. Hoʻomālamalama ka kamaʻilio WIRED i ke ʻano o ka hoʻololi ʻana o ka ʻenehana i kēlā me kēia ʻano o ko kākou ola—mai ka moʻomeheu a i ka ʻoihana, ka ʻepekema a i ka hoʻolālā. ʻO nā holomua a me nā hana hou a mākou e ʻike ai e alakaʻi ai i nā ʻano noʻonoʻo hou, nā pilina hou, a me nā ʻoihana hou.
© 2020 Condé Nast. Ua mālama ʻia nā kuleana āpau. ʻO ka hoʻohana ʻana i kēia pūnaewele ke ʻae ʻana i kā mākou ʻAelike Mea Hoʻohana (i hōʻano hou ʻia 1/1/20) a me ka Kulekele pilikino a me ka ʻŌlelo Kuki (i hōʻano hou ʻia 1/1/20) a me kāu mau Kuleana pilikino Kaleponi. Mai kūʻai aku i kaʻu ʻIke Pilikino Hiki iā Wired ke loaʻa i kahi hapa o ke kūʻai aku mai nā huahana i kūʻai ʻia ma o kā mākou pūnaewele ma ke ʻano he ʻāpana o kā mākou Hui Pū ʻIa me nā mea kūʻai aku. ʻAʻole hiki ke hana hou ʻia, hoʻolaha ʻia, hoʻouna ʻia, mālama ʻia a hoʻohana ʻia paha nā mea ma kēia pūnaewele, koe wale nō me ka ʻae mua ʻia e Condé Nast. Nā Koho Hoʻolaha
Ka manawa hoʻouna: ʻApelila-09-2020